Gündem Antalya

İzmir'in Çernobili'nde temizlik tamamlandı: Gaziemir'deki dört yıllık çalışma COP31'de anlatıldı

İzmir'in Gaziemir ilçesinde yıllardır “İzmir'in Çernobili” olarak anılan eski kurşun fabrikası sahasında yürütülen radyoaktif atık temizliği tamamlandı. Nükleer Düzenleme Kurulunun alanın kullanımına radyolojik açıdan engel bulunmadığına ilişkin kararının ardından, EKOVAR tarafından gerçekleştirilen çevresel iyileştirme çalışmaları Antalya'daki COP31 İklim Zirvesi'nde ele alındı. Çalışmalar kapsamında 500'ün üzerinde sondaj ve 95 binden fazla ölçüm gerçekleştirilirken, sahadaki kimyasal kirliliğe ilişkin değerlendirmeler ve su kaynaklarının izlenmesine yönelik çalışmalar da kamuoyuyla paylaşıldı.

Yayınlanma:
19 Kasım 2026 12:32
Güncellenme:
19 Kasım 2026 12:44

ANTALYA - BHA

İzmir'in Gaziemir ilçesinde bulunan ve 2007 yılında radyoaktif atıkların tespit edilmesiyle Türkiye'nin uzun süredir gündeminde yer alan eski kurşun fabrikası sahasındaki çevresel iyileştirme çalışmaları, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı'nda (COP31) değerlendirildi.

Antalya'da düzenlenen zirve kapsamında EKOVAR tarafından gerçekleştirilen “Atık ve Çevre: Endüstriyel, Kimyasal ve Radyoaktif Atıkların Yönetimi” başlıklı panelde, Gaziemir'deki radyoaktif kirliliğin giderilmesi için yürütülen çalışmalar, kullanılan teknolojiler ve sahanın mevcut durumu ele alındı.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdür Yardımcısı Gürsel Erul'un moderatörlüğünde gerçekleştirilen panelde, kamu kurumlarının temsilcileri ile çevre ve atık yönetimi alanındaki uzmanlar değerlendirmelerde bulundu.

Panelde, 2022 yılında hazırlıklarına başlanan ve 2024'te sahada uygulama aşamasına geçilen çevresel iyileştirme sürecinin teknik ayrıntıları paylaşıldı.

19 yıldır gündemde olan sahada radyolojik temizlik tamamlandı

Gaziemir'deki eski kurşun fabrikası sahasında radyoaktif atıkların varlığı ilk olarak 2007 yılında tespit edildi.

Kamuoyunda “İzmir'in Çernobili” olarak anılmaya başlanan alan, çevre kirliliği ve halk sağlığına yönelik olası riskler nedeniyle uzun yıllar gündemde kaldı.

Sahanın temizlenmesine yönelik çalışmalar, 2022 yılında kamu kurumlarının iş birliğiyle başlatıldı. EKOVAR Çevre Grup A.Ş. tarafından yürütülen faaliyetler, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının koordinasyonunda ve Nükleer Düzenleme Kurumunun düzenleyici kontrolü altında gerçekleştirildi.

Dört yıllık sürecin ardından hazırlanan nihai raporlar, ölçüm ve analiz sonuçları ile denetim bulguları Nükleer Düzenleme Kurumu tarafından incelendi.

Nükleer Düzenleme Kurulu, 22 Ekim 2026 tarihli ve 2026-45/1 sayılı kararıyla alandaki radyoaktif kirliliğin giderildiğini ve sahanın kullanımına radyolojik açıdan engel bulunmadığını belirledi.

Bakanlık yetkilisi Erul: “Burası nükleerden arındırıldı”

COP31 kapsamında düzenlenen panelde konuşan Çevre Yönetimi Genel Müdür Yardımcısı Gürsel Erul, Gaziemir sahasının radyoaktif ve kimyasal kirlilik bakımından mevcut durumuna ilişkin bilgi verdi.

Sahadaki toprak kirliliği değerlendirmelerine değinen Erul, mevcut analiz sonuçlarının toprağın takip gerektirmeyen saha olarak sınıflandırıldığını gösterdiğini söyledi.

Erul, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“Şu anda toprak kirliliğiyle ilgili olarak, benim bildiğim burasının takip gerektirmeyen bir saha olduğu ve toprak açısından da kirli olmadığı yönünde bir Saha Örnekleme Analiz Planı (SÖAP) raporu var. Bizim çalışmamız devam ediyor. Şu anda toprak kirliliği bakımından bilgim dahilinde burası takip gerektirmeyen bir saha olarak sınıflandırıldı. Burası, nükleerden arındırıldı, toprak kirliliği açısından sorun yok.”

Erul'un açıklamasıyla, Nükleer Düzenleme Kurulunun radyolojik temizlik kararının yanı sıra sahadaki toprak kirliliğine ilişkin yürütülen değerlendirmelerin mevcut durumu da gündeme geldi.

Bununla birlikte, radyolojik açıdan kullanım engeli bulunmadığına ilişkin karar ile kimyasal kirliliğe yönelik analiz ve izleme süreçlerinin farklı kurumların sorumluluğunda yürütüldüğü belirtildi.

70 dönümlük saha kontrolsüz girişlere kapatıldı

EKOVAR Atık Yönetimi ve Projeler Direktörü Erhan Oymak, panelde Gaziemir'deki çalışmaların başlangıcından itibaren yürütülen süreci anlattı.

Şirket olarak 2022 yılının sonlarına doğru sahadaki mülkiyet sorununu çözdüklerini belirten Oymak, ilk incelemelerde alanın kontrolsüz girişlere açık olduğunu tespit ettiklerini söyledi.

Sahanın çevresinde yerleşim alanları, sanayi kuruluşları ve bir ilkokul bulunduğuna dikkat çeken Oymak, şu ifadeleri kullandı:

“Mülkiyet sorununu çözdükten sonra sahanın o günün koşullarında kontrolsüz girişe açık olduğunu tespit ettik. Bahsettiğimiz saha 70 dönümlük bir saha. Çevresinde yaşam alanları, çok yakın noktasında sanayi kuruluşları ve ilkokulun olduğunu gördük.”

Oymak, öncelikle sahanın çevresinin kapatıldığını, ardından çevresel iyileştirme faaliyetleri için gerekli resmî başvuruların gerçekleştirildiğini belirtti.

Yetkilendirme sürecinin ardından 2024 yılında Bakanlık tarafından sahada çevresel iyileştirme faaliyetinde bulunulmasına izin verildiğini aktardı.

500'ün üzerinde sondaj, 95 binden fazla ölçüm

Gaziemir'deki çalışmalarda kullanılan yöntemler hakkında bilgi veren Oymak, sahada görev yapacak personelin eğitimi, ekipmanların belirlenmesi ve ölçüm çalışmalarının planlanmasının hazırlık aşamasındaki öncelikli konular olduğunu söyledi.

Sahadan alınan toprak numunelerinin radyoaktivite analizlerinin Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu (TENMAK) tarafından yapıldığını belirten Oymak, diğer analizlerin ise çevre laboratuvarlarında gerçekleştirildiğini ifade etti.

Analiz sonuçları doğrultusunda hazırlanan iyileştirme planının Haziran 2024 itibarıyla sahada uygulanmaya başlandığını bildirdi.

Oymak, çalışmaların kapsamına ilişkin şu bilgileri paylaştı:

“Bir buçuk yıl sonunda biz sahada yapılan tüm çalışmalarımız sonucunda, 500'ün üstünde sondaj, 95 binin üstünde ölçümle sahada yapılan çalışmaları ilgili kurumlarımıza raporlarıyla ve belgeleriyle sunmuş olduk.”

Radyoaktif atıkların ayrıştırılması, incelenmesi ve ilgili kurumlara raporlanmasını kapsayan saha faaliyetlerinin yaklaşık bir buçuk yıllık yoğun çalışma sonucunda tamamlandığını belirten Oymak, hazırlanan teknik belgelerin yetkili kurumlara iletildiğini kaydetti.

Yer altı ve yüzey sularında izleme çalışmaları sürecek

Panelde konuşan BCA Group Genel Müdürü Burak Deveci ise Gaziemir'deki çevresel iyileştirme çalışmaları kapsamında yalnızca radyoaktif kirliliğin değil, toprakta bulunan metal ve diğer kimyasal kirleticilerin de incelendiğini belirtti.

Sahada geçmiş dönemlerden elde edilen verilerin değerlendirildiğini ve ilave toprak ile su örneklerinin alındığını anlatan Deveci, çevresel risklerin bilimsel analizlerle incelendiğini söyledi.

Deveci, “Sahada hem bir radyoaktif kirlilik vardı hem de bir toprak kirliliği, metal kirliliği vardı. Bunların hepsinin yönetilmesine yönelik bu sahalarda çok detaylı bir çalışma yapıldı.” dedi.

Çalışmalar kapsamında 400-500'ün üzerinde ilave toprak ve su örneği alındığını ifade eden Deveci, mevcut kirliliğin insan sağlığı ve çevre üzerindeki olası etkilerinin değerlendirildiğini belirtti.

Sahanın güncel durumuna ilişkin ise şu açıklamada bulundu:

“Şu an bu sahada izleme devam edecek, yer altı suyundan ve yüzey suyundan sadece, ama toprakta bir şey kalmadı.”

Deveci, olası kirleticilerin yer altı ve yüzey sularına taşınma riskinin de değerlendirildiğini, sahaya özgü risk modelleri ve istatistiksel yöntemlerle uzun vadeli etkilerin incelendiğini anlattı.

Türk mühendislerden yapay zekâ destekli ölçüm sistemi

Gaziemir'deki çalışmaların teknoloji boyutuna ilişkin değerlendirmelerde bulunan EKOVAR AR-GE Proje ve İş Geliştirme Uzmanı Yunus Emre Durdu, projede yapay zekâ destekli bir ölçüm ve haritalandırma sistemi geliştirildiğini açıkladı.

Çalışmalar başlamadan önce geçmiş dönem verilerinin incelendiğini ve sahadaki radyolojik yoğunluk haritalarının oluşturulduğunu belirten Durdu, yapay zekâ uygulamalarından yararlanılarak saha çalışmalarına yönelik bir yol haritası hazırlandığını söyledi.

Geliştirilen sistemle ölçümlerin koordinat bilgileriyle birlikte doğrudan cihazlar üzerinden kaydedildiğini aktaran Durdu, manuel veri girişinin ortadan kaldırıldığını ifade etti.

Durdu, uygulamayı şöyle anlattı:

“Yapay zeka sistemleriyle beraber bir yol haritası, referans haritası çizildi. Daha sonrasında bu yapılan uygulama saha çalışmalarına komple entegre edilerek 500'ün üzerinde sondaj çalışması, 95 binin üzerindeki ölçüm verileri de harita üzerinde noktasal ve koordinatları sadece cihaz üzerinden, insan müdahalesini ortadan kaldırarak sadece cihaz üzerinden otomatik olarak sisteme entegre edilen bir sistem geliştirdik.”

Sistemin ölçüm cihazlarından alınan GPS ve radyoaktivite verilerini otomatik olarak haritalandırdığını belirten Durdu, “Bu sistemde manuel veri girişi yok. Cihazımız kendisi GPS verilerini ve ölçüm verilerini belleğine kaydediyor, daha sonrasında bu otomatik olarak haritalandırılıyor. Bu sistemin de örneği yok.” dedi.

Durdu, kimyasal ve radyoaktif kirliliğin birlikte ele alındığı Gaziemir uygulamasının dünyada benzeri bulunmayan bir çalışma olduğunu savundu.

EKOVAR Başkanı Özer: “Türk mühendisleri küresel bir imza attı”

EKOVAR Yönetim Kurulu Başkanı Mesut Özer de Gaziemir'deki çevresel iyileştirme projesinin Türk mühendislerinin teknik bilgi ve deneyimini uluslararası alanda ortaya koyduğunu belirtti.

Projenin tamamlanmasında yerli mühendislik kapasitesinin önemli rol oynadığını vurgulayan Özer, güvenlik ve teknik gerekliliklere uygun biçimde çalışmayı hedeflediklerini söyledi.

Özer, şu ifadeleri kullandı:

“Biz bu projede Türk mühendisliğine, bilgi birikimimize ve kendi teknik kapasitemize güvendik. Hedefimiz, son derece hassas bir alanda gerekli teknik ve güvenlik koşullarına uygun biçimde çalışarak çevresel iyileştirme sürecine katkı sunmaktı.”

Gaziemir'deki projenin COP31'de paylaşılmasına da değinen Özer, “Türk mühendisleri, atık yönetimi ve çevresel iyileştirmede küresel bir imza attı. İşte bunu şimdi dünyanın en büyük çevre zirvesinde referans olarak sunmanın gururunu yaşıyoruz.” diye konuştu.

“Türk mühendislerinin deneyimini uluslararası projelere taşıyabiliriz”

Dünyanın farklı bölgelerinde sanayi faaliyetleri nedeniyle kirlenmiş alanlar bulunduğunu belirten Özer, bu sahaların temizlenmesi ve yeniden kullanılabilir hale getirilmesinin uzmanlık ve uzun vadeli planlama gerektirdiğini ifade etti.

Küresel çevresel iyileştirme pazarının 2033 yılında 233,6 milyar dolara ulaşmasının beklendiğini aktaran Özer, Türkiye'nin atık yönetimi ve çevresel iyileştirme alanında uluslararası projelerde daha fazla yer alabileceğini söyledi.

Özer, “Türkiye'de atık yönetimi, geri dönüşüm ve çevresel hizmetler alanında önemli bir birikim var. Bu birikimi yalnızca ülkemizdeki projelerle sınırlı tutmamalıyız. Türk mühendislerinin bilgi ve deneyimini uluslararası projelere taşıyabiliriz.” dedi.

Türkiye'deki şirketler, üniversiteler, araştırma kuruluşları ve kamu kurumları arasında kurulacak iş birliklerinin çevresel iyileştirme alanında hizmet ihracatına katkı sağlayabileceğini ifade etti.

Bakanlıktan tehlikeli atıkların dijital takibine ilişkin açıklama

Panelde söz alan Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Atık Yönetimi Daire Başkanı Gökhan Öktem ise Türkiye'de tehlikeli atıkların yönetimi ve izlenmesine yönelik yürütülen çalışmalar hakkında bilgi verdi.

Atıkların kaynağında azaltılmasının ve ortaya çıkan atıkların tüm süreç boyunca takip edilmesinin önemine dikkat çeken Öktem, tehlikeli atıkların izlenmesinde dijital sistemlerden yararlanıldığını belirtti.

Öktem, “Atık üreticisi Tehlikeli Atık Beyan Sistemi'nde beyanda bulunuyor. Atık, Mobil Atık Takip Sistemi ile lisanslı araçlarla konumunu anlık olarak izleyerek taşınıyor. Tesis giriş ve çıkışında Kütle Denge Sistemi ile denetleniyor.” ifadelerini kullandı.

Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliği ve Sanayide Yeşil Dönüşüm Belgesi kapsamında atıkların kaynağında azaltılmasının hedeflendiğini belirten Öktem, önleme, yeniden kullanım, geri dönüşüm ve geri kazanım aşamalarının atık yönetimindeki önemine dikkat çekti.

Radyoaktif atıkların yönetimi TENMAK tarafından yürütüldü

Gaziemir'deki iyileştirme sürecinde kurumlar arasında görev paylaşımı yapıldı.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının koordinasyonunda gerçekleştirilen çalışmalarda, Nükleer Düzenleme Kurumu radyolojik faaliyetlerin düzenleyici kontrolünü yürüttü.

Sahadan çıkarılan radyoaktif atıkların yönetimi Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu tarafından gerçekleştirildi.

Radyoaktif atıklar dışındaki diğer atıkların yönetimi ve topraktaki kimyasal kirliliğe ilişkin işlemler ise Bakanlığın sorumluluğunda yürütüldü.

Nükleer Düzenleme Kurulunun 22 Ekim tarihli kararıyla radyolojik açıdan kullanım engeli bulunmadığı belirlenen sahada, panelde açıklanan analizlere göre toprak kirliliği bakımından da olumlu sonuçlara ulaşıldı.

Bununla birlikte, Bakanlık yetkililerinin açıklamalarına göre çevresel değerlendirme çalışmaları devam ederken, yer altı ve yüzey sularının izlenmesi sürdürülecek.

Böylece 2007 yılında radyoaktif atıkların tespit edilmesiyle gündeme gelen Gaziemir sahasında yürütülen iyileştirme çalışmaları, COP31'de hem uygulanan temizlik yöntemleri hem de geliştirilen ölçüm teknolojileri açısından uluslararası katılımcılara aktarıldı.

Yorum Yap

Düşüncelerinizi bizimle paylaşın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yorumlar

0 yorum

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın!